Praktyki dzień II /17.03.2026

1. Przygotowanie do instalacji

Aby zainstalować system, musisz przygotować tzw. Live USB.

• Pobranie ISO: Wejdź na oficjalną stronę wybranej dystrybucji (np. ubuntu.com) i pobierz plik .iso. To obraz całego systemu skompresowany do jednego pliku.

• Narzędzie Rufus: To darmowy program na Windowsa, który „wypala” plik ISO na pendrive tak, aby komputer mógł z niego wystartować (bootować).

  • Wybierz swój pendrive w Rufusie.

  • Wskaż pobrany plik ISO.

  • Kliknij „Start” (pamiętaj, że dane z pendrive’a zostaną usunięte!).

• Instalacja z USB: Włóż pendrive do komputera, zrestartuj go i wejdź do Boot Menu (zwykle klawisz F12, F11 lub F2 przy starcie). Wybierz swój pendrive. Uruchomi się instalator, który poprowadzi Cię krok po kroku (wybór języka, układu klawiatury i partycji).

2. Zdalne zarządzanie: SSH i PuTTY

Gdy Twój Linux już działa, możesz nim sterować z innego komputera.

• Czym jest PuTTY? To darmowy program (klient) dla Windowsa, który pozwala połączyć się z innym komputerem (np. serwerem z Linuxem) i wydawać mu polecenia tekstowe.

• SSH (Secure Shell): To bezpieczny protokół komunikacyjny. Aby działał, na Linuxie musi być zainstalowany serwer (sudo apt install openssh-server).

• Konfiguracja: W PuTTY wpisujesz adres IP swojego Linuxa i port (domyślnie 22). Po połączeniu zobaczysz terminal, w którym logujesz się na swoje konto.

3. Komenda „sudo” – Twój klucz do wszystkiego

sudo (skrót od Substitute User Do) to polecenie, które pozwala zwykłemu użytkownikowi wykonać zadania z uprawnieniami administratora (tzw. root).

• Gdy wpiszesz apt install..., system odmówi dostępu.

• Gdy wpiszesz sudo apt install..., system poprosi o Twoje hasło i wykona zadanie.

4. Podstawowe komendy Linux (Top 20)

5. Porty i Dyski w Linux/Ubuntu

W Linuxie wszystko jest traktowane jako plik.

• Dyski i partycje: Nie ma liter dysków (C:, D:). Dyski znajdują się w katalogu /dev/.

  • sda – pierwszy dysk fizyczny.

  • sda1, sda2 – partycje na tym dysku.

  • nvme0n1 – tak często oznaczane są nowoczesne dyski SSD NVMe.

• Punkty montowania: Aby używać dysku, „montuje” się go do folderu, np. /media/dysk_d.

• Porty: Urządzenia zewnętrzne (np. USB, szeregowe) to zazwyczaj ttyUSB0 lub ttyS0.

6. Linux vs Windows: 10 Różnic

1. Cena: Linux jest darmowy, Windows płatny.

2. Model: Linux to Open Source (kod jest jawny), Windows to Closed Source.

3. Struktura plików: Linux używa jednego drzewa /, Windows używa liter dysków C:.

4. Aktualizacje: W Linuxie decydujesz o wszystkim; system rzadko wymaga restartu po aktualizacji.

5. Bezpieczeństwo: Linux jest mniej podatny na wirusy projektowane pod Windowsa.

6. Wydajność: Linux działa szybciej na starszym sprzęcie.

7. Personalizacja: W Linuxie możesz zmienić dosłownie wszystko (nawet wygląd okien).

8. Terminal: W Linuxie terminal to potężne narzędzie; w Windowsie jest opcjonalny.

9. Prywatność: Linux nie śledzi użytkownika tak agresywnie jak Windows 10/11.

10. Gry: Windows wciąż dominuje, choć dzięki narzędziom takim jak Steam (Proton) Linux radzi sobie coraz lepiej.

7. Dlaczego wybiera się Linux?

• Dla programistów: Najlepsze środowisko do kodowania, natywne wsparcie dla większości języków.

• Dla prywatności: Masz pełną kontrolę nad tym, jakie dane wysyła Twój komputer.

• Dla nauki: Linux uczy, jak naprawdę działa system operacyjny.

• Zasoby: Idealny na stare laptopy, które „mulą” na Windowsie.

Czym jest Open Source?

To filozofia tworzenia oprogramowania, w której kod źródłowy jest dostępny dla każdego. Każdy może go pobrać, sprawdzić, czy nie ma w nim błędów lub „tylnych furtek”, i ulepszyć go. To praca społeczności, a nie jednej korporacji.